Προσφορά!
OikologikhKrishKViwsimiKoinwnia

Οικολογική Κρίση και Βιώσιμη Κοινωνία, Λ.Μπράουν, Κ.Φλάβιν, Σ. Πόστελ

€10,00 €7,00

Κωδικός: 94 Κατηγορίες: ,

Περιγραφή Προϊόντος

Συγγραφείς: Λ. ΜΠΡΑΟΥΝ, Κ. ΦΛΑΒΙΝ, Σ. ΠΟΣΤΕΛ

ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΒΙΩΣΙΜΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

OikologikhKrishKViwsimiKoinwnia

Ο Πλανήτης κινδυνεύει.

Σκιαγραφώντας μια

αυτοσυντηρούμενη κοινωνία

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΤΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ

Το βιβλίο αποτελείται στην πραγματικότητα από δύο κείμενα που υπογράφουν οι Λέστερ Μπράουν, Κρίστοφερ Φλέιβιν και Σάντρα Ποστέλ*, εκ των οποίων το πρώτο περιγράφει τους βασικούς κινδύνους που αντιμετωπίζει ο πλανήτης και τις αντιδράσεις κινημάτων και κυβερνήσεων, το δε δεύτερο προσπαθεί να σκιαγραφήσει μια βιώσιμη αυτοσυντηρούμενη κοινωνία.

Στο πρώτο κείμενο, που δημοσιεύτηκε το 1989, οι συγγραφείς, χωρίς να πέφτουν στην καταστροφολογία, καταγράφουν με ακρίβεια και αυστηρότητα τις μεγάλες προκλήσεις της υπερθέρμανσης, του υπερπληθυσμού, της αποψίλωσης των δασών, της διάβρωσης, της κατα­στροφής της ζώνης του όζοντος. Δίνουν έτσι μια συνοπτι­κή εικόνα των βασικών στοιχείων της οικολογικής κρίσης και καταγράφουν επίσης τις διεθνείς προσπάθειες για την αντιμετώπισή της.

 

Στο δεύτερο κείμενο, που δημοσιεύτηκε το 1990, οι συγγραφείς αποπειρώνται κάτι πολύ πιο πρωτότυπο. Να σκιαγραφήσουν μια κοινωνία η οποία θα περάσει σε μια φάση αυτοσυντηρούμενης βιωσιμότητας. Και εδώ μετά την αυστηρότητα της διάγνωσης της κρίσης ακολουθεί μια εξίσου ακριβής και τεχνικά επαρκής πρόβλεψη μιας διαφορετικής πορείας για τον πλανήτη. Οι συγγραφείς δείχνουν πως το πέρασμα σε μια βιώσιμη οικολογικά κοινωνία όχι μόνο έχει αποκτήσει τα χαρακτηρστικά μιας αδήριτης αναγκαιότητας, αλλά και είναι πλέον οικονομικά επιτεύξιμο και ιδεολογικο-κοινωνικά επιθυμητό. Σύμφωνα με τους συγγραφείς, ο κόσμος είναι υποχρεωμένος και ώριμος να πραγματοποιήσει τη μεγάλη οικολογική επανά­σταση που θα τον οδηγήσει σε μα βιώσιμη κοινωνία. Σε 40 χρόνια από οήμερα η μετάβαση θα έχει πραγματοποιη­θεί! Η ενέργεια θα έχει στραφεί στην ηλιακή ακτινοβολία, οι εκπομπές του άνθρακα θα έχουν μειωθεί στο ένα τρίτο, θα έχει επεκταθεί η ανακύκλωση υλικών και προϊόντων, θα έχει μειωθεί η συνολική κατανάλωση ενέργειας, θα σταθεροποιηθεί ο παγκόσμιος πληθυσμός, θα σταματήσει η αποψίλωση των δασών και η διάβρωση του εδάφους, θα μειωθεί ο ρόλος του αυτοκινήτου και θα μεταβληθούν οι καταναλωτικές συνήθειες, καθώς θα υποχωρεί η λογική της σπατάλης.

Αυτές οι αλλαγές στην παραγωγική διάρθρωση της κοινωνίας και την κοινωνική διάρθρωση θα επιφέρουν, παράλληλα, αλλαγές και στο σύστημα των αξιών και την κοινωνική διάρθρωση: αντικαταναλωτισμός, επέκταση των πολιτιστικών αξιών και της εκπαίδευσης, μείωση των στρατιωτικών δαπανών, μείωση των ανισοτήτων μεταξύ εθνών και τάξεων.

Πρόκειται για ένα αισιόδοξο σενάριο που οδηγεί σε μια βιώσιμη κοινωνία. Οι συγγραφείς όμως δεν το θεωρούν απλώς σαν ένα πιθανό σενάριο ανάμεσα στα άλλα. Στην αντίληψή τους πρόκειται για τον υποχρεωτικό δρόμο που θα ακολουθήσει η ανθρωπότητα για να επιβιώσει. Οι συγγραφείς θεωρούν ότι οι πολιτικές και κοινωνικές ελίτ θα αναγκαστούν να ακολουθήσουν μια τέτοια πορεία, για να μπορέσουν να διασωθούν οι ίδιες, και ότι η πίεση των λαών του Τρίτου Κόσμου, των πολιτών και των κατώτερων τάξεων στις αναπτυγμένες χώρες θα κάνει τα υπόλοιπα. Σύμφωνα με αυτό το σενάριο η οικολογικο-κοινωνική μετάβαση σε μια διαφορετική κοινω­νία θα γίνει “στα μαλακά” και θα αγκαλιάσει το σύνολο του πλανήτη.

Είναι πολύ πιθανό ότι οι ελίτ θα δεχτούν τελικώς, μπροστά στον κίνδυνο της εξαφάνισής τους, να πάρουν μέτρα προστασίας του οικοσυστήματος και είναι επίσης εξίσου πιθανό ότι θα υποχρεωθούν να αποδεχτούν ένα σύνολο από κοινωνικές αλλαγές που συνεπάγεται η οικοδόμηση μιας βιώσιμης κοινωνίας. Όμως δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι θα δεχτούν αυτές τις αλλαγές μέσα στα επόμενα σαράντα χρόνια, κάτι που αποτελεί στο πλανητικό επίπεδο κυριολεκτική επανάσταση. Γιατί μια τέτοια μετάβαση σημαίνει ανατροπή στην κυριολεξία των κυρίαρχων αρχών της κοινωνίας μας, δηλαδή της συσσώ­ρευσης, της ανόδου του εθνικού εισοδήματος, της επέκτασης του κόσμου των εμπορευμάτων, των εθνικών και οικονομικών ανταγωνισμών κ.λπ, κ.λπ.

Και ένα τόσο γρήγορο πέρασμα σε μια τέτοια κοινωνία – κυριολεκτικά μέσα σε μια γενιά – θα αποτελέσει κοινωνικό μετασχηματισμό τεράστιας κλίμακας, τέτοιο που οι άρχουσες τάξεις δύσκολα θα δεχτούν. Αν δούμε τα σενάρια που καταστρώνουν οι εκφραστές των κυρίαρχων ελίτ, θα δούμε ότι αντιθέτως κινούνται στο χρονικό ορίζοντα ενός αιώνα τουλάχιστον. Αν το σενάριο των Μπράουν, Ποστέλ και Φλέιβιν προβλέπει σταθεροποίηση του πληθυσμού στα 8 δισεκατομμύρια μετά από 40 χρόνια, οι περισσότερες μακροπρόθεσμες προβλέψεις των Ινστιτούτων Προγραμματισμού και Προοπτικής της Αμερικής και της Ευρώπης προβλέπουν μια πληθυσμιακή σταθεροποίηση γύρω στα 12 με 15 δισεκατομμύρια στα τέλη του 21ου αιώνα. Έτσι, στο ογκώδες έργο που κυκλοφόρησε στα τέλη του 1990 στη Γαλλία με τον τίτλο “2100 – διήγηση του επόμενου αιώνα”*, από το Κέντρο Προοπτικών και Μελετών του γαλλικού υπουργείου Έρευ­νας και Τεχνολογίας (GRET) και όπου συγκεντρώνονται τα αποτελέσματα των ερευνών των περισσοτέρων Κέντρων Προγραμματισμού και Προοπτικής της Δύσης, τα πράγμα­τα εμφανίζονται διαφορετικά. Όχι μόνο η αύξηση του πληθυσμού συνεχίζεται μέχρι τα τέλη του επόμενου αιώνα, αλλά και το φαινόμενο του θερμοκηπίου οδηγεί στην άνοδο της στάθμης των θαλασσών και την ερημο- ποίηση πολλών εύφορων εδαφών. Η έκλυση διοξειδίου μειώνεται, αλλά πολύ πιο σταδιακά, δεδομένης της εκβιομηχάνισης του Τρίτου Κόσμου και το κύριο εργαλείο γι’ αυτή τη μείωση δεν είναι η ηλιακή ενέργεια, όπως προβλέπουν οι Μπράουν, Ποστέλ και Φλέιβιν, αλλά η πυρηνική ενέργεια!

Η παραγωγή εμπορευμάτων όχι μόνο δεν μειώνεται αλλά αυξάνεται σχεδόν εκθετικά, έστω κι αν προσανατολί­ζεται όλο και περισσότερο προς τα “άυλα” αγαθά κ,λπ, κ.λπ. Να, λοιπόν, πώς φαντάζονται οι ελίτ της Γαλλίας – και όχι μόνο, δεδομένου ότι τα στοιχεία προέρχονται όπως τονίσαμε από πολλά ινστιτούτα και συγγραφείς – τη “μετάβαση”. Μια μετάβαση πολύ πιο αργή και “φυσιολο­γική”, όπου δίνεται ο χρόνος στις άρχουσες τάξεις και τις επιχειρήσεις να μετεξελιχθούν χωρίς απώλεια του ελέγ­χου. Κατά τον ίδιο τρόπο που ο 20ός αίωνας έδωσε τη δυνατότητα στις άρχουσες τάξεις να μετεξελιχθούν και να αντιμετωπίσουν την εργατική απειλή, έτσι και η μακρά διάρκεια της οικολογικής μετάβασης θα επιτρέψει στις ελίτ να επιβιώσουν και να ελέγξουν τη διαδικασία, χωρίς ταυτόχρονα να αλλάξουν ριζικά οι αξίες της κοινωνίας του εμπορεύματος, έστω κι αν εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρώπων μετακινηθούν γιατί θα πλημμυρίσουν τα χωριά και οι πόλεις τους.

Μήπως όλα αυτά μειώνουν την αξία του κειμένου που δημοσιεύουμε; Όχι. Αντίθετα μάλιστα. Αυτές οι παρατη­ρήσεις έχουν το νόημα της επισήμανσης της επιλογής. Η υλοποίηση αυτού του σεναρίου προϋποθέτει ριζικές αλλαγές του συσχετισμού δυνάμεων, ενίσχυση των κοινω­νικών κινημάτων, κοινωνικές, πολιτιστικές και πολιτικές επαναστάσεις μεγάλης κλίμακας.

Ποιο από τα δύο σενάρια είναι άραγε πιθανότερο; Δεν θα θέλαμε να μπούμε εδώ σε μια τέτοια συζήτηση. Πάντως πρέπει να κατανοήσουμε ότι το ένα διαγράφει μια μετάβαση που έχει ως κέντρο της τον άνθρωπο και τις ανάγκες του, ενώ το δεύτερο τη διατήρηση του υπάρχο­ντος συστήματος αξιών και τάξεων.

Απλώς και μόνο η παράθεση των δύο σεναρίων μας δείχνει ποιο είναι το αντικείμενο της αντίθεσης. Στη μια εκδοχή οικοδομείται εδώ και τώρα – δηλαδή μέσα στα επόμενα σαράντα χρόνια – μια βιώσιμη κοινωνία που διαπνέεται από αξίες εναλλακτικές ως προς το υπάρχον σύστημα, αλλαγή που αποκτά την επικαιρότητα μιας επαναστατικής αλλαγής, και στη δεύτερη μια τέτοια αλλαγή αποφεύγεται, άσχετα με το τίμημα. Στη μια εκδοχή η απάντηση δίνεται μέσα από την αλλαγή της κοινωνικής δομής και των αναγκών, στην άλλη από μια σταδιακή προσαρμογή των τεχνικών στην οικολογική πίεση, χωρίς αλλαγή της κοινωνικής δομής. Έτσι μπορού­με πια να εντοπίσουμε πιο συγκεκριμένα τη διαφορά. Η πρώτη λύση έχει επαναστατικά χαρακτηριστικά γιατί υποτάσσει τις τεχνικές ανάγκες στην κοινωνική αναγκαιό­τητα. Η δεύτερη στηρίζεται αποκλειστικά στους τεχνολο­γικούς μετασχηματισμούς, χωρίς αλλαγή του κοινωνικού πλαισίου.

Οι “ρεφορμιστές” του WorldWatch Institute διαγρά­φουν μια αυθεντική “οικολογική επανάσταση”, για τη σωτηρία του πλανήτη, χωρίς να την υποτάσσουν στις λογικές της απόσβεσης των κεφαλαίων ή της τεχνολογι­κής πανάκειας.

Και μια τέτοια “οικολογική επανάσταση” είναι ταυτό­χρονα και μια κοινωνική αλλαγή. Κι αυτό γιατί σημαίνει αλλαγή των κοινωνικών αξιών, προτύπων και διαστρωμα­τώσεων.

Επιπλέον έχει και συνέπειες πολύ βαθύτερες στις κοινωνικές σχέσεις που οι συγγραφείς δεν επισημαίνουν, στα πλαίσια ενός εκτεταμένου άρθρου. Για παράδειγμα, η μείωση της παραγωγής αυτοκινήτων και προϊόντων μιας χρήσης οδηγεί αυτόματα σε μείωση της κοινωνικά ανα­γκαίας εργασίας. Έτσι είτε η ανεργία θα ανέβει σε δυσθεώρητα ύψη είτε θα πρέπει να εφαρμοστεί ένα σύστημα μοιράσματος της εργασίας και ριζικής μείωσης των ωρών δουλειάς. Έτσι όμως καταρρέει η αντικειμενική βάση του κοινωνικού καταμερισμού της εργασίας που είναι ακριβώς η αδυναμία των χειρωνάκτων και εκτελε­στών να αποκτήσουν τις γνώσεις λειτουργίας και διαχείρισης. Κατ’ αυτό τον τρόπο γίνεται δυνατή η επέκταση των εκπαιδευτικών διαδικασιών σε όλους τουι πολίτες και κατά συνέπεια η αυτοδιαχειριζόμενη παραγω γή μπορεί να γίνει πραγματικότητα. Προς μια τέτοιε κατεύθυνση συμβάλλουν και πολλές άλλες εξελίξεις. I- αποκέντρωση της ενεργειακής βάσης μέσω της ηλιακής ενέργειας και η δημιουργία αποκεντρωμένων μονάδων παραγωγής συντείνουν σε μια πιο αυτόνομη και αυτοδια­χειριζόμενη κοινωνία.

Εν τέλει, και εδώ βρίσκεται η αξία των κειμένων, έχουμε συγκεντρωμένα τα βασικά οικολογικά προβλήμα­τα, όπως και τις απαντήσεις που μπορεί να δώσει η ανθρωπότητα α’ αυτά. Και οι απαντήσεις είναι πράγματι ρεαλιστικές και τεχνικά εφαρμόσιμες. Εναπόκειται στους ανθρώπους, σε μας, να απαιτήσουμε και να επιτύχουμε την εφαρμογή τους.

Γενάρης 1991