Προσφορά!

Το φαινόμενο του θερμοκηπίου, Πιέρ Σαμουέλ

7,00

Κωδικός προϊόντος: 102 Κατηγορία: Ετικέτα:

Περιγραφή

Συγγραφέας: Πιέρ Σαμουέλ

ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥFainomenoThermokhpiou

  1. Μερικά επιστημονικά δεδομένα
  2. Κλίμα: τα μαθήματα του παρελθόντος
  3. Κλίμα: τι μπορεί να συμβεί;
  4. Γιατί πρέπει να δράσουμε άμεσα

Παράρτημα: Δυναμικά συμβολής στο φαινόμενοιου θερμοκηπίου

  1. Τα προληπτικά μέτρα .
  2. Οι χλωροφθοράνθρακες (CFC’s)
  3. Το όζον της τροπόσφαιρας.
  4. Το υποξείδιο του αζώτου
  5. Το μεθάνιο
  6. Γενική επισκόπηση, εξαιρουμένου ίου C02 . .69
  7. Διοξείδιο ίου άνθρακα και βιόσφαιρα
  8. Η βιομηχανική απορρόφηση του C02
  9. Διοξείδιο του άνθρακα και ενέργεια
  10. Άλλες πηγές ενέργειας
  11. Ο έλεγχος της ενέργειας
  12. Η δημογραφία

III. Η προσαρμογή

  1. Η κλιματολογική έρευνα.
  2. Οι περιοχές των πλημμύρων
  3. Η αγροδασική προετοιμασία
  4. Ποιες πολιτικές;
  5. Τα μέσα
  6. Η εκτίμηση του κόστους .
  7. Η μεταφορά τεχνολογίας στις χώρες του Νότου και της Ανατολικής Ευρώπης
  8. Κάποια προγράμματα ή επίσημες προτάσεις
  9. Μερικά ερευνητικά προγράμματα
  10. Οι διεθνείς συναντήσεις
  11. Επιφυλάξεις και αντιπαραθέσεις.
  12. Η δράση των οργανώσεων.
  13. Συμπεράσματα.

Πρόλογος της έκδοσης

«Το φαινόμενο του θερμοκηπίου» του Πιερ Σαμουέλ εκδίδεται τη στιγμή που οι επιπτώσεις του συνειδητοποιού­νται ως η σημαντικότερη απειλή για την οικολογική ισορ­ροπία του πλανήτη μας. Αυτή η συνειδητοποίηση υλοποιεί­ται πλέον και με τη μορφή μιας παγκόσμιας συνδιάσκεψης κορυφής, της συνδιάσκεψης του Ρίο ντε Τζανέιρο, η οποία στοχεύει ακριβώς στη λήψη μέτρων για την αντιμετώπιση του (3-14 Ιουνίου 1992).

Ο Πιερ Σαμουέλ είναι ευρύτατα γνωστός στο ελληνικό κοινό από τα βιβλία του που έχουν κυκλοφορήσει, όπως η «Οικολογία: Χαλάρωση ή δαιμονικός κύκλος», το πρώτο οικολογικό βιβλίο που εκδόθηκε στην Ελλάδα το… 1973, (πρώτη έκδοση Βέργος, επανέκδοση Νεφέλη) και το «Οι­κολογικό Μανιφέστο» (πρώτη έκδοση Ανδρομέδα, 1979, δεύτερη έκδοση Εναλλακτικές Εκδόσεις, 1990).

Ο συγγραφέας, που μαζί με τον Ρενέ Ντυμόν ανήκει στην «ιστορική γενιά» των πρωτεργατών του πράσινου κινήματος, γεννήθηκε στο Παρίσι το 1921 και είναι διδά­κτορας μαθηματικών του Πανεπιστημίου του Παρισίου και διδάκτορας φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου του Πρίνστον των ΗΠΑ. Είναι επίτιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου του Ορσαί στο Παρίσι.

Συμμετείχε σε όλες τις πολιτικές και εκλογικές μάχες του πράσινου κινήματος, ιδιαίτερα στη δεκαετία του 1970, και είναι επιστημονικός διευθυντής των «Φίλων της Γης».

 Έχει γράψει και πολυάριθμα επιστημονικά συγγράμματα άλγεβρας και αλγεβρικής γεωμετρίας.

Το βιβλίο του είναι μια προσπάθεια σφαιρικής και σχεδόν εξαντλητικής μελέτης του φαινομένου του θερμο­κηπίου, τόσο από την άποψη των αιτίων του όσο και των πολιτικών που προτείνονται.

 Εισαγωγή

 Το φαινόμενο του θερμοκηπίου είναι ένα ατμοσφαιρι­κό φαινόμενο και η αρχή που το διέπει μας είναι γνωστή. Μια πρώτη αναφορά σ’ αυτό κάνει ο Ζ. Φουριέ στα 1810, ενώ έναν αιώνα αργότερα ο Σ. Αρένιους μας δίνει μία μάλλον πλήρη περιγραφή του. Ορισμένα αέρια που βρί­σκονται στην ατμόσφαιρα επιτρέπουν το πέρασμα της ηλια­κής ακτινοβολίας, αλλά παράλληλα ξαναστέλνουν στο έ­δαφος ένα μέρος της υπέρυθρης ακτινοβολίας που αντα­νακλάται στην επιφάνεια της Γης. Χωρίς αυτό το φαινόμενο η μέση θερμοκρασία του πλανήτη θα ήταν κατά 35 °C χαμηλότερη: -20°C αντί +15°C και η ύπαρξη ζωής, με τη μορφή που τη γνωρίζουμε, θα ήταν αδύνατη.

Τα αέρια αυτά, γνωστά ως «αέρια του φαινομένου του θερμοκηπίου», λειτουργούν επομένως όπως τα τζάμια ενός θερμοκηπίου. Τα κυριότερα από αυτά είναι τα εξής πέντε:

– Το διοξείδιο του άνθρακα, CO2, που παράγεται με τις καύσεις καθώς και από την αναπνοή και την αποσύν­θεση της έμβιας ύλης.

– Οι χλωροφθοράνθρακες, CFC’s, που προκύπτουν αποκλειστικά από την ανθρώπινη δραστηριότητα και χρη­σιμοποιούνται για τα αεροζόλ, τα μονωτικά, τα διαλυτικά, τα ψυκτικά· ευθύνονται επίσης για τη σταδιακή καταστροφή της προστατευτικής ζώνης του όζοντος της στρατόσφαιρας.

– Το μεθάνιο, CH4, που προέρχεται από τα έλη, τους ορυζώνες, την κοπριά, την εντερική ζύμωση ορισμένων ζώων, τα σκουπίδια.

– Το υποξείδιο του αζώτου, Ν2Ο, που παράγεται από ορισμένες καύσεις και από τη δράση των βακτηρίων του εδάφους στα αζωτούχα λιπάσματα.

– Το όζον, 03, των κατώτερων ατμοσφαιρικών στρωμά­των, που είναι παράγωγο των ρύπων των αυτοκινήτων.

Η συμμετοχή αυτών των αερίων στο φαινόμενο του θερμοκηπίου υπολογίζεται σήμερα σε:

Διοξείδιο του άνθρακα   48%

Χλωροφθοράνθρακες  18%

Μεθάνιο  17%

Υποξείδιο του αζώτου  6%

Όζον και άλλα αέρια  11%

Τα ποσοστά αυτά δεν είναι ανάλογα προς τις ποσότητες στις οποίες απαντώνται στην ατμόσφαιρα τα αέρια αυτά: ένα μόριο μεθανίου, για παράδειγμα, έχει 28 φορές μεγα­λύτερη συμμετοχή στο φαινόμενο του θερμοκηπίου από ένα μόριο διοξειδίου του άνθρακα. Ο κίνδυνος για τον πλανήτη δεν προκύπτει από το φαινόμενο του θερμοκη­πίου καθ’ εαυτό, αλλά από την πιθανή ενίσχυση του. Πράγματι, συγκεκριμένες μετρήσεις έδειξαν ότι η συγκέ­ντρωση των αερίων που προκαλούν το φαινόμενο έχει αυξηθεί σαφώς από τις απαρχές της Βιομηχανικής επανά­στασης: κατά 30% για το διοξείδιο του άνθρακα και σχεδόν 100% για το μεθάνιο- όσον αφορά στους χλωροφθοράν­θρακες, αυτοί πρωτοδημιουργούνται μόλις γύρω στο 1930 και εκλύονται σε σημαντικές ποσότητες μόλις τα τελευταία 25 χρόνια. Τέλος, η εκπομπή διοξειδίου του άνθρακα οφείλεται σε μεγάλο Βαθμό στη μαζική χρήση ορυκτών καυσίμων -κάρβουνο, φωταέριο, πετρέλαιο- και στην α­ποψίλωση των τροπικών δασών.

Διαθέτουμε κάποια δεδομένα ώστε να προσεγγίσουμε έστω το ζήτημα της προέλευσης -φυσικής ή ανθρώπινης-αυτών των αερίων και των διαδικασιών μέσω των οποίων εξαφανίζονται από την ατμόσφαιρα (των απαγωγών). Μπορούμε να συμπεράνουμε ότι αν η ανθρώπινη δραστη­ριότητα συνεχιζόταν χωρίς τη λήψη κάποιων προφυλά­ξεων, η ισχύς του φαινομένου του θερμοκηπίου θα διπλα­σιαζόταν μέσα σε λιγότερα από 50 χρόνια. Και αυτό θα ήταν το αποτέλεσμα μιας αδιατάρακτης πορείας προς την «οικονομική ανάπτυξη».

Στο σημείο αυτό το λόγο έχει η κλιματολογία και πιο συγκεκριμένα τα μοντέλα ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας, όπως έχουν επισημανθεί εδώ και μια δεκαετία. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς που προκύπτουν Βάσει αυτών των μοντέλων, ο διπλασιασμός της ισχύος του φαινομένου του θερμοκηπίου θα ανέβαζε τη μέση θερμοκρασία της υδρογείου κατά 1,5° έως 6° C, μια υπερθέρμανση χωρίς προη­γούμενο εδώ και 125.000 χρόνια.

Υπάρχουν, όπως είναι φυσικό, κάποιες αβεβαιότητες. Θεωρείται ότι η υπερθέρμανση θα είναι εντονότερη στα υψηλά γεωγραφικά πλάτη από ό,τι στις περιοχές γύρω από τον Ισημερινό, αλλά οι περιφερειακές προβλέψεις είναι ακόμη αρκετά αποσπασματικές. Η υπερθέρμανση θα αυ­ξήσει την εξάτμιση και κατ’ επέκταση τις νεφώσεις, αλλά παραμένει άγνωστο αν οι νεφώσεις αυτές θα αυξηθούν στα ανώτερα ατμοσφαιρικά επίπεδα -όπου θα συνέβαλλαν στο φαινόμενο του θερμοκηπίου- ή στα χαμηλότερα -πράγμα που θα ανέστελλε τη διαδικασία της υπερθέρμανσης. Προ­βλέπονται σημαντικές ανακατατάξεις στο χάρτη των βρο­χοπτώσεων και των χιονοπτώσεων, αλλά δεν μπορούμε να είμαστε βέβαιοι για το ποιες ζώνες θα καταστούν πιο ξηρές και ποιες θα παρουσιάσουν μεγαλύτερη υγρασία. Γνωρί­ζουμε, τέλος, ότι στα 6άθη των ωκεανών οι αντιδράσεις θα είναι πιο αργές και ότι η θερμική τους αδράνεια θα μπο­ρούσε να καθυστερήσει κατά 20 τουλάχιστον χρόνια την εμφάνιση σαφών και μετρήσιμων ενδείξεων της υπερθέρ­μανσης.

Στο πρώτο κεφάλαιο θα δούμε ποιες θα μπορούσαν να είναι οι έμμεσες συνέπειες της ενίσχυσης του φαινομένου του θερμοκηπίου: μετατόπιση των καλλιεργήσιμων και δασόφυτων ζωνών της Γης, άνοδος της στάθμης των θαλασ­σών (κατά 40 έως και 150 εκατοστόμετρα), διατάραξη του κύκλου βροχοπτώσεων και χιονοπτώσεων, πολλαπλασια­σμός των ακραίων κλιματολογικών φαινομένων, μετακινή­σεις πληθυσμών, λιμοί, επιδημίες.

Κατά συνέπεια, ο άνθρωπος άθελα του, μέσω κυρίως της βιομηχανικής και αγροτο-βιομηχανικής του δραστη­ριότητας, πειραματίζεται επικίνδυνα πάνω στο σύνολο του πλανήτη. Αυτό μπορεί κάλλιστα να οδηγήσει σε μια βαθιά μεταβολή των όρων για την ύπαρξη της ζωής στη Γη, και μάλιστα με ρυθμό -μερικών δεκαετιών- ασύγκριτα ταχύτε­ρο από αυτόν των πολύ πιο αργών φυσικών κλιματικών μεταβολών. Το φαινόμενο του θερμοκηπίου είναι σήμερα (1990) το υπ’ αριθμόν ένα οικολογικό πρόβλημα. Παρά τις όποιες αβεβαιότητες, γνωρίζουμε αρκετά ώστε να δρά­σουμε αμέσως.

Οι ανησυχίες για την ενίσχυση του φαινομένου του θερμοκηπίου δεν είναι μόδα. Ο Σ. Αρένιους είχε ήδη προβλέψει ότι η ανθρώπινη δραστηριότητα θα οδηγούσε σε υπερθέρμανση του κλίματος. Οι οικολόγοι προειδο­ποιούσαν γι’ αυτό από τη δεκαετία του ’70. Ένα φυλλάδιο του αμερικανικού “Council of Environmental Quality”, που χρονολογείται από το 1981 και φέρει τον τίτλο Global energy futures and the carbon dioxide problem, περιλαμ­βάνει δεδομένα που συγγενεύουν αρκετά με αυτά που συναντάμε στη σύγχρονη φιλολογία γύρω από το θέμα. Δεδομένου όμως ότι την εποχή εκείνη τα κλιματικά μοντέ­λα και λιγότερα ήσαν και λιγότερο επεξεργασμένα, τεκμη­ριωμένα και πειστικά απ’ ό,τι σήμερα, το όλο εγχείρημα ήταν μια τολμηρή γενίκευση και έτσι δόθηκε προτεραιότη­τα σε άλλα σοβαρά προβλήματα, όπως αυτό της πυρηνικής ενέργειας και της «όξινης βροχής». Η τελευταία ήταν άλ­λωστε γνωστή ήδη από το 1972, αν όχι και από παλιότερα, αλλά χρειάστηκε να διαπιστωθούν οι καταστροφές που είχε αρχίσει να προκαλεί στα δάση και στα μνημεία της Κεντρικής Ευρώπης για να ακολουθήσουν οι μεγάλες οικολογικές κινητοποιήσεις. Θα ήταν μάλιστα ενδιαφέρον να αναλύσει κανείς Βαθύτερα τους λόγους που οδήγησαν σ’ αυτές.

Το πρώτο κεφάλαιο αυτού του βιβλίου περιγράφει κατ’ αρχήν τις πλέον πιθανές συνέπειες του διπλασιασμού της ισχύος του φαινομένου του θερμοκηπίου, εκθέτει τους λόγους που καθιστούν επιτακτική την άμεση αντιμετώπιση του και παρουσιάζει, υπό μορφήν παραρτήματος, τα αριθ­μητικά δεδομένα που αφορούν στη δυνατότητα συμβολής των αερίων στο φαινόμενο του θερμοκηπίου, στις πηγές και στους απαγωγούς τους.

Σ’ αυτή τη 6άση, το δεύτερο κεφάλαιο περιγράφει λεπτομερώς ένα πλήθος προληπτικών μέτρων που θα έ­πρεπε να ληφθούν για να αποφευχθεί αυτός ο διπλασια­σμός και εκτιμά την αποτελεσματικότητα του καθενός. Το συμπέρασμα που προκύπτει είναι ότι κανένα μεμονωμένο μέτρο δεν θα ήταν αρκετό και ότι για την αντιμετώπιση του προβλήματος θα πρέπει να κινηθούμε σε όλα τα επίπεδα. Θα φανεί άλλωστε καθαρά ότι τα περισσότερα από αυτά τα προληπτικά μέτρα είναιχρήσιμα για την αντιμετώπιση και άλλων περιβαλλοντικών προβλημάτων. Ως εκ τού­του, πέρα από τις όποιες αβεβαιότητες για τη σχέση τους με το συγκεκριμένο φαινόμενο, η λήψη τους δεν θα μπο­ρούσε παρά να αποβεί θετική.

Ό,τι και να κάνουμε όμως, ένας κάποιος βαθμός υπερ­θέρμανσης είναι αναπόφευκτος. Θα πρέπει, επομένως, να προσαρμοστούμε σ’ αυτή την πραγματικότητα και να λά­βουμε μέτρα προσαρμογής, όπως αυτά που περιγράφονται στο τρίτο κεφάλαιο.

Δεν αρκεί όμως να περιγράφουμε διάφορες επιδιώ­ξεις. Πρέπει να αναλύσουμε τα μέσα με τα οποία αυτές θα επιτευχθούν να προσδιορίσουμε τους στόχους· τις προ­διαγραφές αποδοτικότητας (πρωτίστως ενεργειακής) για τα προϊόντα ευρείας κατανάλωσης- τα εμπορικά σήματα, τα τέλη, τα φορολογικά κίνητρα· την επιχορήγηση εκείνων που παραιτούνται από το δικαίωμα έκλυσης αερίων. Αυτά τα μέτρα πρέπει να εφαρμοστούν σε παγκόσμια κλίμακα, πράγμα που θέτει επί τάπητος το πρόβλημα των σχέσεων Βορρά – Νότου και Δύσης – Ανατολής. Έχουν καταρτιστεί παγκόσμια προγράμματα έρευνας, ενώ διεθνείς διασκέ­ψεις πραγματοποιούνται με επιταχυνόμενο ρυθμό. Καλές προθέσεις έχουν εκφραστεί πολλές φορές και σε ανώτατο επίπεδο, αλλά δεν έχουν ακόμη αποτυπωθεί σε συγκεκρι­μένες αποφάσεις. Στο τέταρτο κεφάλαιο («Ποιες πολιτι­κές;») θα προσπαθήσουμε να αναλύσουμε το γιατί και να αποκαλύψουμε τους δισταγμούς και τις αντιπαλότητες που βρίσκονται πίσω από μια τέτοια στάση.